Birey Olarak Tanınmak

Engelli bireylerin, “Bireyim ve Kararlarımı Ben Veririm” demesi ne anlam ifade ediyor ve neden önemli?

SORUN NEDİR?

  • Dünya çapında engelli bireyler, ki içlerinde zihinsel ve psiko-sosyal engelleri olanlar bireyler de bulunmaktadır, hayatlarını nasıl yaşayacaklarına dair kararları verme hakkından mahrum bırakılıyorlar.
  • Vesayet ve benzeri sistemlerle başkaları engelli bireyler adına karar veriyor ve engelli bireyin dilekleri, kararları, hayalleri ve tercihleri dikkate alınmıyor.
  • Bir birey vesayet altına alındığında, haklarından ve haklarını eyleme kapasitesinden yoksun bırakılmış oluyor. Bir başka deyişle, vesayet altındaki bireylerin hukuki ehliyetleri ellerinden alınıyor.
  • Eğer bir bireyin hayatına dair aldığı kararları eyleme kapasitesi olmazsa, yani fiil ehliyeti olmazsa, bir başkası onun hayatına dair her türlü kararı alabilir. Kararlar, hayatımıza dair en küçük konudan en kritik konuya kadar geniş bir yelpazeye yayılabilir.

Örneğin kahvaltıda hangi peyniri yemek istediğimizden, bundan sonra kiminle nerede yaşamak istediğimize, hangi kıyafeti giyeceğimizden, hangi ilacı almak istediğimize dek bizim yerimize başkaları karar verebilecektir. Üstelik bu kararları bizim adımıza alırken isteklerimizi, tercihlerimizi dinlemek zorunda değiller.

  • Bireyin adına karar alan kişi tamamen bir yabancı da olabilir, söz konusu bireyin bir yakını da. Kim olursa olsun, adına karar aldığı bireyin istekleri, arzuları ve tercihlerini dikkate alacağının garantisi yoktur.

NE YAPILABİLİR?

Bütün bireyler, herkes, temel insan haklarının bir parçası olarak hayatlarına dair kararları eyleme hakkına sahip olmalıdır. Engelli bireyler için bu hak, hayatlarına dair özgürce karar almaları anlamına gelmektedir. Bazı durumlarda engelli bireyin güvendiği kişiler, onların istekleri ve tercihleri doğrultusunda, onların hayatlarına dair karar almasına destek olabilir.

  • Engelli bireylerin kendi yaşamlarına dair kararları almalarının sağlanması demek, onlar adına karar alınmasına olanak veren sistemlerden uzaklaşmak, örneğin vesayet sistemini bırakmak ve bunun yerine, bireyin tercih ve isteklerine saygı gösteren destekli karar alma yöntemlerine yönelmektir.
  • Birleşmiş Milletler Engelli Bireylerin Haklarına dair Sözleşme (EHS), engelli bireylerin yaşamın her alanında öbür bireylerle eşit olarak hukuki ehliyete sahip olduğunu bir defa daha vurgulamıştır.

Bu, aralarında Türkiye’nin de olduğu EHS’ye imza atmış yüz elli üç* ülkenin, engelli bireylerin ihtiyaç duydukları destekleri alıp kendi yaşamlarına dair karar almalarını sağlayacak sistemleri hayata geçirmesi anlamına gelir.

  • Tüm dünyada taraf devletler BM EHS ile uyumlu yasaları oluşturmak ve hayata geçirmekle sorumludur.
  • Günümüzde Türkiye’nin hukuk sistemi, tıpkı pek çok başka ülkenin olduğu gibi, BM EHS’yi ihlal etmektedir

*Nisan 2015 itibariyle

TÜRKİYE İÇİN ÖNEMLİ TARİHLER:

BM EHS İmza Tarihi

BM EHS Onay Tarihi  BM EHS Ek İhtiyari Protokol** İmza Tarihi BM EHS Ek İhtiyari Protokol Onay Tarihi
30 Mart 2007 28 Eylül 2009 28 Eylül 2009

26 Mart 2015

**Taraf Devletlerin bireylerin veya birey adına öbür gerçek kişilerin veya grupların BM Engellilerin Hakları Komitesi’ne, bir başka deyişle EHS’nin uygulanmasını izleyen yapıya başvuru hakkını tanıyan Protokol.

***

Türkiye’nin BM EHS’yi onayladığına dair dair Kanun No. 5825, Tarih: 03.12.2008.

Türkiye’nin BM EHS’nin Ek İhtiyari Protokolün Onaylanmasının Uygun Bulunduğuna Dair Kanun No. 6574,  Tarih: 03.12.2014.

 

 

Görsel,  koyu mavi üstüne 12 adet sarı yıldızın yuvarlak biçimde dizildiği Avrupa Birliği bayrağına aittir.

Görsel, koyu mavi üstüne 12 adet sarı yıldızın yuvarlak biçimde dizildiği Avrupa Birliği bayrağına aittir.

Okuduğunuz metin, Destek Reformlarının Garanti Altına Alınması için  Bölgesel Ortaklık (PERSON-BİREY) Projesi ürünüdür. PERSON-BİREY  Projesi, Avrupa Birliği Genişleme Genel Müdürlüğü tarafından bir Katılım Öncesi Yardım Aracı (IPA) olarak desteklenmektedir. Yazı içeriğinin sorumluluğu yalnızca PERSON-BİREY Projesi’ne aittir, hiç bir biçimde Avrupa Birliği’nin görüşlerini yansıtmaz.

 

person logo